Sunucu Nedir? Ne İşe Yarar, Türleri Nelerdir?

Bir web sitesine girdiğinizde, e-posta gönderdiğinizde ya da bir oyuna bağlandığınızda karşı tarafta size cevap veren bir bilgisayar vardır. Bu bilgisayara sunucu denir. Peki sunucu nedir, normal bir bilgisayardan farkı ne, hangi türleri var ve bir projeye sunucu gerektiğinde nasıl seçilir? Bu rehberde sunucuyu teknik ayrıntıya boğmadan, karar vermenizi kolaylaştıracak şekilde anlatıyoruz.

Sunucu nedir?

Sunucu (İngilizce server), ağ üzerinden başka cihazlara hizmet veren ve bunun için kesintisiz çalışacak şekilde tasarlanmış bilgisayardır. Hizmet alan cihazlara istemci denir: tarayıcınız, telefonunuzdaki uygulama ya da e-posta programınız birer istemcidir. İstemci bir şey ister, sunucu bu isteği işler ve cevabı geri gönderir.

Sunucu bir donanımın adı olduğu kadar bir görevin de adıdır. Veri merkezindeki güçlü bir makine de sunucudur, o makinenin içinde çalışan ve web sayfalarını gönderen yazılım da. Günlük dilde "sunucu" dendiğinde çoğunlukla, internete bağlı olarak 7/24 çalışan ve bir web sitesini, uygulamayı ya da veri tabanını barındıran bilgisayar kastedilir.

Sunucu nasıl çalışır?

Sunucuların çalışma mantığı istemci-sunucu modeline dayanır. Sunucu, üzerinde çalışan yazılımlar sayesinde belirli kapıları (portları) dinler ve bu kapılardan gelen isteklere cevap verir. Örneğin web sunucusu yazılımı 80 ve 443 numaralı portları, e-posta sunucusu 25, 465 ya da 587 numaralı portları dinler. Bir sunucu aynı anda birden fazla görevi de üstlenebilir.

Bir web sayfası açıldığında neler olur?

1. Tarayıcınıza bir adres yazarsınız. Tarayıcı önce DNS sunucusuna bu alan adının hangi IP adresine ait olduğunu sorar.
2. Gelen IP adresindeki sunucuya bağlanır ve sayfayı ister.
3. Sunucudaki web yazılımı (Apache, Nginx ya da LiteSpeed gibi) isteği alır. Sayfa dinamikse PHP gibi bir dilde kodu çalıştırır, gerekirse veri tabanından bilgi çeker.
4. Oluşan sayfa, görseller ve stil dosyalarıyla birlikte tarayıcınıza gönderilir ve ekranda görünür.

Bu döngü, siteyi kaç kişi ziyaret ediyorsa o kadar kez tekrarlanır. Sunucunun işlemci gücü, belleği, disk hızı ve internet bağlantısı, bu isteklere ne kadar hızlı ve kaç kişiye aynı anda cevap verilebileceğini belirler.

Sunucu ile normal bilgisayar arasındaki fark

Teknik olarak her bilgisayar sunucu gibi çalışabilir. Asıl fark, sunucuların hangi koşullar için tasarlandığındadır.

Sunucu ne işe yarar?

İnternette kullandığınız hemen her hizmetin arkasında bir ya da daha fazla sunucu vardır. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Web sitesi ve e-ticaret: Sitenin dosyalarını, veri tabanını ve ödeme adımlarını çalıştırır.
• E-posta: Kurumsal e-posta hesaplarınıza gelen ve giden iletileri yönetir.
• Veri tabanı: Müşteri, stok ya da sipariş kayıtlarını saklar ve uygulamalara sunar.
• Uygulama ve API: Mobil uygulamaların ve yazılımların arka planda konuştuğu servisleri barındırır.
• Dosya paylaşımı ve yedekleme: Ekip içi ortak dosyaları ve yedekleri tek merkezde tutar.
• Uzak masaüstü: Muhasebe ya da sektörel programları ekibin her yerden kullanabileceği ortak bir Windows masaüstünde çalıştırır.
• Oyun sunucusu: Oyuncuların aynı dünyaya bağlanıp birlikte oynamasını sağlar.

Sunucu türleri nelerdir?

Sunucular iki açıdan sınıflandırılır: donanımın nasıl kullanıldığına ve sunucunun hangi görevi üstlendiğine göre.

Donanım yapısına göre sunucu türleri

Fiziksel sunucu (dedicated server), tek bir makinenin bütün donanımının yalnızca size ayrıldığı sunucudur. İşlemci, bellek ve disk kimseyle paylaşılmaz. Sürekli yüksek yük altındaki büyük projeler, yoğun veri tabanları ve özel donanım gerektiren işler için uygundur. Bulutova'da fiziksel sunucular Intel Xeon işlemcili rack sunuculardır ve aynı gün kurulup teslim edilir.

Sanal sunucu (VPS ya da VDS), güçlü bir fiziksel makinenin sanallaştırma yazılımıyla bağımsız parçalara bölünmesiyle oluşur. Her sanal sunucunun kendi işletim sistemi, IP adresi ve kendisine ayrılmış işlemci, bellek ve disk kaynağı vardır. Fiziksel sunucunun sağladığı kontrolü çok daha düşük maliyetle sunduğu için en çok tercih edilen türdür. Bulutova'da VPS sunucular KVM sanallaştırma ve 1 Gbps port, VDS sunucular ise Intel Xeon Platinum işlemci ve 10 Gbps port ile gelir. VDS'nin ayrıntılarını VDS nedir rehberimizde anlattık.

Bulut sunucu, sanal sunucunun tek bir makineye değil birden fazla makineden oluşan bir kümeye yayıldığı modeldir. Kaynakları hızlıca artırıp azaltmak kolaydır. Sağlayıcılar bu terimleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanır; seçim yaparken isimden çok pakette size ayrılan kaynaklara bakmak gerekir.

Bu türlerin yanında bir de paylaşımlı hosting vardır. Burada tek bir sunucunun kaynakları yüzlerce site arasında paylaşılır ve sunucunun yönetimine erişiminiz olmaz. Küçük siteler için ekonomiktir ama bir sunucu değildir; sunucu kiralamak, kaynakların ve yönetimin size geçmesi demektir.

Görevine göre sunucu türleri

• Web sunucusu: Web sayfalarını ziyaretçilere gönderir. En yaygın yazılımlar Apache, Nginx ve LiteSpeed'dir.
• Veri tabanı sunucusu: MySQL, MariaDB, PostgreSQL ya da Microsoft SQL Server gibi yazılımlarla verileri saklar ve sorgulara cevap verir.
• E-posta sunucusu: İletilerin gönderilmesini, alınmasını ve saklanmasını yönetir.
• DNS sunucusu: Alan adlarını IP adreslerine çevirir; internetin adres defteri gibi çalışır.
• Dosya ve yedekleme sunucusu: Dosyaları merkezi olarak saklar, ekip içinde paylaştırır.
• Uzak masaüstü sunucusu: Birden fazla kullanıcının aynı Windows ortamına bağlanmasını sağlar. Bu ihtiyaç için uzak masaüstü sunucu paketlerimize bakabilirsiniz.
• GPU sunucusu: Render, video kodlama ve görüntü işleme gibi işleri ekran kartıyla hızlandırır; bkz. ekran kartlı sunucu.

Küçük ve orta ölçekli projelerde bu görevlerin çoğu tek bir sunucuda birlikte çalışır. Proje büyüdükçe veri tabanı ya da e-posta gibi görevler ayrı sunuculara taşınır.

Kendi sunucunuzu kurmak mı, sunucu kiralamak mı?

Bir sunucuyu satın alıp ofiste ya da evde çalıştırmak mümkündür, ama işin maliyeti yalnız donanımdan ibaret değildir. Kesintisiz elektrik, soğutma, sabit IP adresi, yüksek yükleme hızına sahip internet bağlantısı ve arızalanan parçanın hızla değiştirilmesi gerekir. Ev ve ofis internet hatlarının yükleme hızı genellikle düşüktür ve IP adresi değişebilir; bu da dışarıya hizmet veren bir sunucu için ciddi bir engeldir.

Bu yüzden işletmelerin büyük çoğunluğu sunucu kiralama yolunu seçer. Kiralık sunucu bir veri merkezinde çalışır; donanım, elektrik, bağlantı ve donanım bakımı sağlayıcıdadır. Başlangıçta büyük bir yatırım yapmazsınız, aylık ya da yıllık ücret ödersiniz ve ihtiyacınız değiştiğinde paketinizi değiştirirsiniz. Bulutova'da sunucuları 1, 3, 6 aylık ya da yıllık dönemlerle kiralayabilirsiniz; sunucular İstanbul'daki Datacasa veri merkezinde çalışır.

Sunucu seçerken nelere dikkat edilmeli?

İşlemci ve çekirdek sayısı

Çekirdek sayısı aynı anda yürütülebilecek iş miktarını, saat hızı ise tek bir işin ne kadar çabuk tamamlanacağını belirler. Veri tabanı sorguları ve e-ticaret sepeti gibi tek çekirdeğe yüklenen işlerde yüksek saat hızı, çok sayıda paralel iş çalıştıran sunucularda çekirdek sayısı öne çıkar.

Bellek (RAM)

Bellek yetersiz kaldığında sunucu diske taşar ve her şey yavaşlar. Birkaç küçük site 2-4 GB RAM ile rahat çalışır; kontrol paneli, çok sayıda site ya da yoğun bir veri tabanı için 8 GB ve üzeri planlanmalıdır.

Disk türü ve kapasitesi

NVMe SSD diskler, klasik SSD ve HDD'lere göre çok daha hızlı okuyup yazar; sayfa açılışlarını ve veri tabanı sorgularını doğrudan hızlandırır. Kapasiteyi bugünkü verinizin yaklaşık iki katı seçmek, yedeklere ve günlük dosyalarına yer bırakır.

Lokasyon ve bağlantı hızı

Sunucunun ziyaretçilerinize yakın olması gecikmeyi azaltır. Ziyaretçileriniz Türkiye'deyse Türkiye'deki bir veri merkezi daha hızlı yanıt verir. Port hızı (1 Gbps, 10 Gbps gibi) ise aynı anda ne kadar veri aktarılabileceğini belirler.

İşletim sistemi

Çoğu web uygulaması için Ubuntu, Debian ya da AlmaLinux gibi bir Linux dağıtımı yeterlidir ve lisans maliyeti yoktur. .NET, MSSQL ya da yalnız Windows'ta çalışan bir yazılım kullanacaksanız Windows Server gerekir.

Yönetim ve destek

Sunucuda tam yetki size aittir, bu da güncelleme, güvenlik ve yedekleme sorumluluğunun da sizde olması demektir. Temel Linux ya da Windows bilgisi işinizi kolaylaştırır; takıldığınız noktada hızlı yanıt veren bir destek ekibi büyük zaman kazandırır.

Sonuç

Sunucu, internetteki hizmetlerin çalıştığı ve 7/24 açık kalan bilgisayardır. Küçük bir site için paylaşımlı hosting yeterli olabilir; siteniz büyüdüğünde, özel yazılım kurmanız gerektiğinde ya da kaynaklarınızın size ayrılmasını istediğinizde sanal sunucuya, sürekli yüksek yükte ise fiziksel sunucuya geçmek doğru adımdır. Hangi sunucunun projenize uygun olduğunu görmek için sunucu kiralama sayfamızdaki karşılaştırmaya göz atabilir, karar veremediğiniz noktada bize ulaşabilirsiniz.